لغت است : 1 - بئس بفتح باء و همزه 2 - بئس بفتح باء و سكون همزه 3 - بئس بكسر باء و همزه 4 - بئس بكسر باء و سكون همزه كه لغت مشهور آنست و بعد از افعال مدح و ذم دو اسم مرفوع واقع مىشود كه اولى فاعل اين افعال و دومى مخصوص بمدح يا ذم است مانند نعم العبد ايوب ، و بئس الشراب الحميم و ممكن است فاعل اسم ذات باشد مانند دو مثال مزبور و مفادش اينست كه مخصوص بمدح داراى جميع مدائح و خوبيها و مخصوص بذم داراى انحاء ذمائم و بديهاست ، و ممكن است فاعلش اسم معنى يا بعبارت ديگر فعلى از افعال باشد مانند آيه مورد بحث كه فاعل بئس ، ماء موصوله و مخصوص بذم كفر بما انزل اللَّه است . و مفاد آيه اينست كه بد چيزى است كفر بما انزل اللَّه كه نفسهاى خود را به آن فروختند چنانچه در مقابل آن ، خوب چيزى است ايمان بما انزل اللَّه كه مؤمنين اختيار نمودند ، بنا بر اين ما موصوله يا نكره موصوفة فاعل بئس و اشتروا صله يا صفت ما و ضمير به ، راجع بموصول ، و انفسهم مفعول اشتروا ، و ان يكفروا كه اسم مؤول است مخصوص بذم مىباشد . و اشتراء بمعنى خريد و فروش هر دو استعمال مىشود مخصوصا در مبادله دو جنس كه به معامله پاياپاى از آن تعبير مىشود ، زيرا در اين صورت هر كدام از بايع و مشترى هم خريدار و هم فروشنده ميباشند و در اينجا نيز مبادله دو چيز است ، جان و جنت كه خداوند خريدار جان بجنت « 1 » و انسان نيز خريدار جنت بجان است ولى ممكن است بسوء اختيار خود خريدار جحيم بثمن جان گردد و البته اين بد چيزى است كه جان خود را به آن ميفروشد ، و پيداست كه نمودار جنت در اينجهان ايمان به خدا و ما انزل اللَّه ، و نمودار جحيم ، كفر به خدا و بما انزله ، مىباشد .

--> ( 1 ) - ان اللَّه اشترى من المؤمنين انفسهم و اموالهم بان لهم الجنة سوره توبه آيه 112